''To become happier is a fun process. It’s not like a grueling struggle. All you’re trying to do is find those things that make you happy to do them...The important thing is to recognize that your time has always been and will always be yours...''

21 Feb 2010

PUSTOŠ U SELIMA

print rss Bookmark and Share
Datum: 19.01.2009.
PUSTOŠ U SELIMA









PUSTOŠ U SELIMA


Sela Srbije, naročito brdsko-planinska, već decenijama propadaju ekonomski, demografski... propadaju izvorišta naše narodne kulture i mesta života.


Toliko propadaju pa će od 4.800 njih, čak četvrtina njih relativno brzo, za dve decenije, nestati! Istovremeno u Srbiji svake godine više umre nego što se rodi čak 40.000 stanovnika, a od toga je 12.000 u Vojvodini!

O kakvim razmerama ovog procesa je reč svedoči i podatak da u u 702 naselja u Srbiji (ponajviše u centralnoj Srbiji, a manje u Vojvodini) živi manje od po stotinu stanovnika. Tačnije rečeno, 352 naselja su sa manje od 50, a 350 imaju između 50 i 100 stanovnika.

Po pravilu to su naselja bez mladih, a zato se i procenjuje da će za dve decenije potpuno opusteti. Ovom broju treba dodati još gotovo 500 naselja koja su na popisu 2002. godine imala od 100 do 150 stanovnika. S druge strane, u današnjim selima Srbije živi gotovo polovina stanovništva.

Od toga, 60 osto njih se ne bavi poljoprivredom kao osnovnom delatnošću. ,,Od ukupnog broja mladih (do 29 godina starosti) nešto više od 40 odsto živi u selima. Reč je o velikom delu Srbije koji obuhvata oko devedeset odsto teritorije. Zato se postavlja i samo pitanje od sebe kako se živi na tom području? Treba reći da se država prema selima odnosi kao da je to minimalni i gotovo nevažni deo teritorije. Politilčari se opet zanimaju za sela i seljake, odnosno njihove obore i oranice (u Srbiji ima praznih 40.000 kuća i isto toliko staja i obora za tov stoke) isključivo u vreme izbora i izbornih kampanja. Istovremeno jedino Srbija među zemljama u regionu još nema donetu strategiju ruralnog razvoja - nacionalni program razvoja poljoprivrede i seoskih područja'', kaže direktor Zavoda za proučavanje sela profesor dr. Ðura Stevanović.


Povratak u prapočetak Prema mišljenju potpredsednika Privredne komore Srbije dr Stojana Jevtića nestanak stanovništva prvo u 700 sela, a potom i preostalih 500 koja se nalaze u fazi izumiranja, dovešće do promene biodiverziteta na velikom prostoru, pre svega, na istoku i jugoistoku Srbije. Nekada kultuvisanim i uređenim atarima već je jednim delom ovladala divljina (lane je ostalo neobrađeno 600.000 hektara njiva), a stara napuštena sela vratiće se u period od pre 200 i više godina, kada su to bila naselja u nastajanju.


Tada su ljudi na tim područjima krčili šume da bi podigli kuće. Nažalost mnoga od ovih sela su sa manje stanovništva nego što su ih imali i u 19. veku. Prema tome, seoska okolina se u ovom 21. veku vraća svom prapočetku. Jedna od manifestacija tog nestajanja naselja jesu napuštene kuće kojih je, opet prema rezultatima popisa iz 2002. godine, u selima bilo blizu 50.000! Ako se ovome doda i 145.000 tada popisanih kuća koje su označene kao ,,privremeno nenastanjene'', to znači da u selima Srbije danas ima oko 200.000 stambenih objekata - u kojima se ne živi! Ako pretpostavimo da je svaka kuća pogodna za život četvoročlanog domaćinstava, zaključak je da praznim kućama u selima nedostaje ni manje ni više nego blizu 800.000 žitelja.


Može se samo pretpostaviti koliko je vredno to napušteno bogatstvo, jer pored kuća za stanovanje tu su i zapuštene staje, njive, voćnjaci, šume, livade... Odmah se postavlja i pitanje šta pokazuju podaci o domaćinstvima? Od ukupnog broja, onih sa jednim ili dva člana u selima je 44 odsto (16 odsto sa jednim, a 28 odsto sa dva). Dakle, gotovo svako drugo domaćinstvo u seoskim naseljima čine manje dvočlane zajednice ili samice - samci. Pretpostavlja se da ova domaćinstva uglavnom čine stare osobe preko 70. godina života.

Ostareli momci i devojke Veoma su indikativni i podaci o broju neženja i neudatih među stanovništvom srpskih sela. Procene su da ima oko 250.000 muškaraca koji su u petoj deceniji života, a da nisu zasnovali porodice... Devojke su radije iz sela odlazile u rad i udavale se za portira i siromašno živele nego da su ostajale u selu... Da, je taj broj muškaraca oženjen i da imaju samo po jednog potomka to bi bilo milion ljudi u selima više... Istovremeno, neudatih je u istom ili nešto mlađem životnom dobu blizu 100.000.

Pretpostavlja se da je ovaj broj manji zbog toga što je jedan broj devojaka iz sela otišao u gradove, gde takođe ima više od 100.000 neudatih! Pomenuti pokazatelji su izraz ukupnog odnosa društva prema selu koje se ovde kod mnogih smatra ,,rezervnom varijantom'' - načinom života za one koji nemaju drugog izbora. Jer, činjenica, recimo, da služba hitne pomoći u mnogim opštinama u Srbiji dolazi do nekih naselja samo ako oni koji traže plate troškove prevoza, najbolje pokazuju koliko društvo (ne) brine o ovom stanovništvu. Ili to što komunalne službe ne dolaze u mala sela, što nemaju lekare, učitelje, a ni pomoć pogrebnih službi - samo pokazuje zašto su sela kod nas prepuštena nestajanju.

Jer, tek kada se u selu stvore isti uslovi za život kao u gradu, i da se ne živi samo od poljoprivrede već da se zarađuje i oko poljoprivrede, moći će se početi zadržavati mladi u njemu, a tek onda će se govoriti o njihovom povratku na selo. Jer, bivša Jugoslavija je imala najbržu deagrarizaciju na svetu. Za pola veka, od 1950. do 2000. godine iz sela u grad je prešlo osam miliona ljudi! U drugim delovima sveta za takav proces bilo je potrebno i oko 150 godina! Nestanak srpskog sela pokazuje i naš školski sistem.


Srbija ima oko 50 srednjih škola u kojima se stiču znanja iz poljoprivrede, ali ni u jednoj od njih nema nastavnog predmeta koji se bavi poljoprivrednim domaćinstvom i organizacijom rada i života na selu. Tako je i na poljoprivrednim fakultetima. Srednjoškolci i studenti stiču parcijalna znanja, kao da će poljoprivredom da se bave u nekoj imaginarnoj zemlji, a ne ovde kod nas.


I to nije nimalo slučajno: kad bismo analizirali školske udžbenike videli bismo da je malo toga u njima posvećeno životu na selu. Ali, i naše škole i udžbenici su manifestacija preovlađujućeg mentaliteta - bežanja sa sela. I to u uslovima kada skoro polovina stanovništva i 40 odsto mladih Srbije - živi na selu. Društvo to sebi kao da ne želi da prizna. I dok se ministri i vlade menjaju, selo godinama ostaje isto.
Svi uglavnom zaborave ono što su obećali tokom kampanje i obilaska štala i farmi. Svakim danom oglasa za prodaju seoskih imanja i kuća je sve više. Njihova cena je sve manja, a opet - niko ih neće... Antrfile Napuštene kuće Procenjuje se da u Srbiji ima oko 40.000 napuštenih seoskih imanja i okućnica.
Najviše je u južnoj Srbiji, na području Kuršumlije, gde na jednom kvadratnom kilometru živi samo deset stanovnika. Cena napuštenih kuća i imanja koje se nude na prodaju najčešće ne prelazi 10.000 evra.
U Bačkoj i banatskom Potisju ima oko 2.000 napuštenih kuća koje se prodaju za 1.000 do 5.000 evra. U selu Međa, nedaleko od Zrenjanina, napuštene kuće jedva da koštaju više od 1.000 evra, dok je cena oko 500 kuća koje se prodaju u Mokrinu između 4.500 i 15.000 evra. Iako jedna kuća sa okućnicom košta koliko kvadrat stana na beogradskoj opštini Vračar, žitelji Srbije retko se odlučuju da odu na selo i posvete se poljoprivredi.

I dok je u Evropi primetan trend povratka ljudi na selo, beg od gradskog života i vreme, u Srbiji bi ipak svi radije da žive u gradu. Pa još ako je Beograd...

1 comment:

  1. Ozbiljna i odgovorna porodica trazi poljoprivredno domacinstvo na visegodisnje odrzavanje, u obzir mogu doci i staracka domacinstva. Prednost onim domacinstvima gde je moguce odmah zapoceti proizvodnju.
    Kontakt na email projekatselo@gmail.com

    ReplyDelete