''To become happier is a fun process. It’s not like a grueling struggle. All you’re trying to do is find those things that make you happy to do them...The important thing is to recognize that your time has always been and will always be yours...''

21 Feb 2010

Nestanak sela gasi Srbiju

Piše: Branislav Gulan ponedeljak, 01 februar 2010 PDF Štampa El. pošta

BEZNAĐE

http://www.akter.co.rs/index.php/politikaprint/2183-nestanak-sela-gasi-srbiju.html

Nestanak sela gasi Srbiju

BEZNAĐE Nestanak sela gasi  SrbijuSeoska naselja već decenijama kod nas imaju tretman ,,rezervne varijante života’’, i zato ne iznenađuje procena da će sela koja imaju manje od sto stanovnika za dve decenije nestati. U Srbiji ima oko 4.800 sela, a na putu izumiranja je svako četvrto. Seoska okolina se u 21. veku vraća svom prapočetku

Sela Srbije, naročito brdsko-planinska, već decenijama propadaju ekonomski, demografski... propadaju izvorišta naše narodne kulture i mesta života. Toliko propadaju pa će od 4.800 sela, čak četvrtina njih relativno brzo, za dve decenije, nestati! Istovremeno u Srbiji svake godine više umre nego što se rodi čak 40.000 stanovnika, a od toga je 12.000 u Vojvodini. Dakle, svake godine u Srbiji nestane po jedna varoš. Ako se nastavi ovim tempom procene su da će Srbija 2060. godine imati samo 1.060.000 stanovnika, a 2225. godine više ih neće biti uopšte!

O kakvim razmerama ovog procesa je reč, svedoči i podatak da u 702 naselja u Srbiji (ponajviše u centralnoj Srbiji, a manje u Vojvodini) živi manje od po stotinu stanovnika. Tačnije rečeno, 352 naselja su sa manje od 50, a 350 imaju između 50 i 100 stanovnika. Po pravilu to su naselja bez mladih, a zato se i procenjuje da će za dve decenije potpuno opusteti. Ovom broju treba dodati još gotovo 500 naselja koja su na popisu 2002. godine imala od 100 do 150 stanovnika. S druge strane, u današnjim selima Srbije živi gotovo polovina stanovništva. Od toga, 60 odsto njih ne bavi se poljoprivredom kao osnovnom delatnošću.

Istovremeno u Srbiji svake godine više umre nego što se rodi čak 40.000 stanovnika, a od toga je 12.000 u Vojvodini. Dakle, svake godine u Srbiji nestane po jedna varoš. Ako se nastavi ovim tempom procene su da će Srbija 2060. godine imati samo 1.060.000 stanovnika, a 2225. godine više ih neće biti uopšte!

,,Od ukupnog broja mladih (do 29 godina starosti) nešto više od 40 odsto živi u selima. Reč je o velikom delu Srbije koji obuhvata oko devedeset odsto teritorije. Zato se postavlja i samo pitanje od sebe kako se živi na tom području? Treba reći da se država prema selima odnosi kao da je to minimalni i gotovo nevažni deo teritorije. Političari se opet zanimaju za sela i seljake, odnosno njihove obore i oranice (u Srbiji ima praznih 40.000 kuća i isto toliko staja i obora za tov stoke) isključivo u vreme izbora i izbornih kampanja. Istovremeno Srbija je poslednja zemlja u regionu koja je donela Strategiju ruralnog razvoja - nacionalni program razvoja poljoprivrede i seoskih područja. Međutim, ona još uvek postoji samo na papiru’’, navodi direktor Balkanske asocijacije za sociologiju sela prof. dr Đura Stevanović.

Za pola veka, od 1950. do 2000. godine, iz sela u grad prešlo je osam miliona ljudi! U drugim delovima sveta za takav proces bilo je potrebno i oko 150 godina!

POVRATAK U PRAPOČETAK

BEZNAĐE Nestanak sela gasi  Srbiju’’Nestanak stanovništva prvo u 700 sela, a potom i preostalih 500 koja se nalaze u fazi izumiranja, dovešće do promene biodiverziteta na velikom prostoru, pre svega, na istoku i jugoistoku Srbije. U nekada kultivisanim i uređenim atarima već je jednim delom ovladala divljina (lane je ostalo neobrađeno 600.000 hektara njiva), a stara napuštena sela vratiće se u period od pre 200 i više godina, kada su to bila naselja u nastajanju. Tada su ljudi na tim područjima krčili šume da bi podigli kuće. Nažalost, mnoga od ovih sela su sa manje stanovništva nego što su ih imali i u 19. veku. Prema tome, seoska okolina se u ovom 21. veku vraća svom prapočetku’’, dodaje potpredsednik Privredne komore Srbije i nekadašnji ministar za poljoprivredu u srpskoj Vladi akademik dr Stojan Jevtić.

Jedna od manifestacija tog nestajanja naselja jesu napuštene kuće kojih je, opet prema rezultatima popisa iz 2002. godine, u selima bilo blizu 50.000! Ako se ovome doda i 145.000 tada popisanih kuća koje su označene kao ,,privremeno nenastanjene’’, to znači da u selima Srbije danas ima oko 200.000 stambenih objekata - u kojima se ne živi! Ako pretpostavimo da je svaka kuća pogodna za život četvoročlanog domaćinstva, zaključak je da praznim kućama u selima nedostaje ni manje ni više nego blizu 800.000 žitelja. Može se samo pretpostaviti koliko je vredno to napušteno bogatstvo, jer pored kuća za stanovanje tu su i zapuštene staje, njive, voćnjaci, šume, livade... Istovremeno, Srbija nema stoke, sve manje troši hrane, pa joj nacija postaje i pothranjena. I FAO (Svetska organizacija za ishranu) prognozirao je da će Srbija uskoro od izvoznika postati neto uvoznik hrane jer ne koristi svoje prirodno bogatstvo od 5,1 miliona hektara njiva. Ne koristi ga i zato što aktuelne vlasti nikada nisu htele da priznaju da je Srbija agrarna zemlja, iako joj svi koji u ovo vreme dolaze iz EU govore da je poljoprivreda njena jedina šansa!

U selima Srbije danas ima oko 200.000 stambenih objekata - u kojima se ne živi!

BEZNAĐE Nestanak sela gasi  Srbiju„Odmah se postavlja i pitanje šta pokazuju podaci o domaćinstvima? Od ukupnog broja, onih sa jednim ili dva člana u selima je 44 odsto (16 odsto sa jednim, a 28 odsto sa dva). Dakle, gotovo svako drugo domaćinstvo u seoskim naseljima čine manje dvočlane zajednice ili samice - samci. Pretpostavlja se da ova domaćinstva uglavnom čine stare osobe preko 70. godina života“, dodaje istraživač u Privrednoj komori Srbije Vojislav Stanković.

Nestanak stanovništva prvo u 700 sela, a potom i preostalih 500 koja se nalaze u fazi izumiranja, dovešće do promene biodiverziteta na velikom prostoru, pre svega, na istoku i jugoistoku Srbije ZAHTEV MMF-A
Poslednja poseta MMF-a Srbiji posebno je zabrinula one koji žive u selima koja ostaju bez stanovnika u Srbiji. Jer, po zahtevu MMF-a, svaka škola koja ima manje od 30 učenika moraće da se zatvori. Ovi podaci o nestajanju škola u Srbiji i selima u kojima ima jedan do devet učenika govori o tome da ni u okolini od 100 kilometara neće moći sakupiti đaka za jedno odeljenje! Kako to uspeti da deca u brdsko-planinskim regionima dnevno odlaze u školu udaljenu 100 kilometara i da se vraćaju iz nje u toku dana, posebno u zimskom periodu, pitanje je o kome tek slede rasprave... Nestanak učenika na selima biće i još brži nestanak života u tim regionima, ali i sela u njima... Pomenimo da je danas odnos razvijenog i nerazvijenog regiona u Srbiji 1:22! Ta granica će se još više pogoršati nakon sprovođenja ovakvih zahteva MMF-a!

OSTARELI MOMCI I DEVOJKE

BEZNAĐE Nestanak sela gasi  SrbijuVeoma su indikativni i podaci o broju neženja i neudatih među stanovništvom srpskih sela. Procene su da ima oko 260.000 muškaraca koji su u petoj deceniji života, a da nisu zasnovali porodice... Devojke radije iz sela odlaze u grad, udaju se za portire i žive siromašno, nego što ostaju na selu... Da je toliki broj muškaraca oženjen i da imaju samo po jednog potomka, na selima bi bilo više od milion stanovnika... Istovremeno, neudatih je u istom ili nešto mlađem životnom dobu blizu 100.000. Pretpostavlja se da je taj broj manji zbog toga što je jedan broj devojaka iz sela otišao u gradove, gde takođe ima više od 100.000 neudatih.

Pomenuti pokazatelji su izraz ukupnog odnosa društva prema selu koje se ovde kod mnogih smatra ,,rezervnom varijantom’’ - načinom života za one koji nemaju drugog izbora. Jer, činjenica, recimo, da služba hitne pomoći u mnogim opštinama u Srbiji dolazi do nekih naselja samo ako oni koji traže plate troškove prevoza, najbolje pokazuju koliko društvo (ne) brine o ovom stanovništvu. Ili to što komunalne službe ne dolaze u mala sela, što nemaju lekare, učitelje, a ni pomoć pogrebnih službi - samo pokazuje zašto su sela kod nas prepuštena nestajanju. Jer, tek kada se na selu budu stvorili isti uslovi za život kao u gradu, kad se u njemu ne bude živelo samo od poljoprivrede, mladi će se odlučivati da ostanu na selu. Tek tada bi se moglo govoriti o povratku mladih iz gradskih sredina na selo. Jer, bivša Jugoslavija je imala najbržu deagrarizaciju na svetu. Za pola veka, od 1950. do 2000. godine, iz sela u grad prešlo je osam miliona ljudi! U drugim delovima sveta za takav proces bilo je potrebno i oko 150 godina!

BEZNAĐE Nestanak sela gasi  SrbijuNestanak srpskog sela pokazuje i naš školski sistem. Srbija ima oko 50 srednjih škola u kojima se stiču znanja iz poljoprivrede, ali ni u jednoj od njih nema nastavnog predmeta koji se bavi poljoprivrednim domaćinstvom i organizacijom rada i života na selu

,,Nestanak srpskog sela pokazuje i naš školski sistem. Srbija ima oko 50 srednjih škola u kojima se stiču znanja iz poljoprivrede, ali ni u jednoj od njih nema nastavnog predmeta koji se bavi poljoprivrednim domaćinstvom i organizacijom rada i života na selu. Tako je i na poljoprivrednim fakultetima. Srednjoškolci i studenti stiču parcijalna znanja, kao da će poljoprivredom da se bave u nekoj imaginarnoj zemlji, a ne ovde kod nas. I to nije nimalo slučajno: kad bismo analizirali školske udžbenike, videli bismo da je malo toga u njima posvećeno životu na selu. Ali, i naše škole i udžbenici su manifestacija preovlađujućeg mentaliteta - bežanja sa sela. I to u uslovima kada skoro polovina stanovništva i 40 odsto mladih Srbije - živi na selu. Društvo to sebi kao da ne želi da prizna’’, dodaje profesor iz Beograda dr Miša Nemanjić.

I dok se ministri i vlade menjaju, selo godinama ostaje isto. Svi uglavnom zaborave ono što su obećali tokom kampanje i obilaska štala i farmi. Svakim danom oglasa za prodaju seoskih imanja i kuća je sve više. Njihova cena je sve manja, a opet - niko ih neće...

NAPUŠTENE KUĆE
Procenjuje se da u Srbiji ima oko 40.000 napuštenih seoskih imanja i okućnica. Najviše je u južnoj Srbiji, na području Kuršumlije, gde na jednom kvadratnom kilometru živi samo deset stanovnika. Cena napuštenih kuća i imanja koje se nude na prodaju najčešće ne prelazi 10.000 evra. U Bačkoj i banatskom Potisju ima oko 2.000 napuštenih kuća koje se prodaju za 1.000 do 5.000 evra. U selu Međa, nedaleko od Zrenjanina, napuštene kuće jedva da koštaju više od 1.000 evra, dok je cena oko 500 kuća koje se prodaju u Mokrinu između 4.500 i 15.000 evra. Tako, primera radi, ima sela koja imaju samo 20 kuća. U proseku svaka kuća sa okućnicom (posedom) prodaje se u proseku po ceni od najviše 5.000 evra. Onaj ko danas ima 100.000 evra može da kupi celo selo... Ali, ni to se ne dešava jer ako se kuće i posedi ostave zapušteni i neobrađeni, prekriće ih korov, srušiće se... Dodajmo i to da toliki novac ipak nemaju prosečni i obični stanovnici, već samo – tajkuni. Iako jedna kuća sa okućnicom košta koliko kvadrat stana u beogradskoj opštini Vračar, žitelji Srbije retko se odlučuju da odu na selo i posvete se poljoprivredi. I dok je u Evropi primetan trend povratka ljudi na selo, beg od gradskog života i vreve, u Srbiji bi ipak svi radije da žive u gradu. Pa još ako je Beograd... U njemu danas živi gotovo trećina stanovništva Srbije!

No comments:

Post a Comment